Աշխարհում աճում է հետաքրքրությունը արշավների և էկոտուրիզմի նկատմամբ։ Երկրի լեռնային տարածքներում զբոսաշրջության զարգացման հնարավորությունների շարքում առանձնահատուկ նշանակություն ունի էկոտուրիզմը: Այն ձևավորվել է բնության պահպանության և հասարակության կարիքների բավարարման համար։ Զբոսաշրջության այս տեսակն աստիճանաբար իր ուրույն տեղն է զբաղեցնում ՀՀ զբոսաշրջության ընդհանուր համակարգում: ՀՀ տարածքում կան բազմաթիվ բնապահպանական խնդիրներ՝ մթնոլորտի, ջրի աղտոտվածության, Սևանա լճի պահպանության, բուսական և կենդանական աշխարհի պահպանության խնդիրներ: Այդ պատճառով 1958 թվականից ի վեր երկրի տարածքում ստեղծվել են 4 ազգային պարկեր, 3 արգելոցներ և ավելի քան 20 արգելավայրեր ։ Հանրապետությունում էկոտուրիզմը դեռևս համեստ ցուցանիշներ ունի զբոսաշրջության ընդհանուր համակարգում ՝ չնայած բուսական և կենդանական հարուստ ժառանգությանը:
Հայաստանում կան բազմաթիվ չբացահայտված վայրեր, գեղեցիկ վայրի բնություն, բարձր լեռներ, ինչը հիանալի ներուժ է ստեղծում արշավների զարգացման համար: Հայաստանը մնում է թաքնված գոհար տարածաշրջանում ։ Ըստ CNN Travel — ի ՝ Հայաստանն աշխարհի 23 լավագույն զբոսաշրջային արշավային երթուղիների շարքում է:
Կան տասնյակ արշավային արահետներ, որոնք գրավում են բազմաթիվ զբոսաշրջիկների ։ Այս արահետներից ամենաերկարը Տրանսկովկասյան արահետն է, որն անցնում է Հայաստանի և Վրաստանի տարածքով։ Այս արահետը ներառվել է աշխարհի 6 խոշոր արշավային արահետների ցանկում ։ Արահետը սկսվում է Վրաստանի հյուսիսից և ձգվում մինչև Հայաստանի հարավային դարպասը՝ Սյունիք։
“Տրանսկովկասյան արահետ” միջազգային ասոցիացիան հիմնադրվել է 2014 թվականին ամերիկացի Թոմ Ալենի և անգլիացի Փոլ Ստեֆանսի նախաձեռնությամբ, որին հետագայում միացել են շահագրգիռ և նպատակասլաց անձինք տարբեր երկրներից:
Մեր տարածաշրջանում արահետների կառուցման և վերականգնման աշխատանքները սկսվել են 2015 թվականի վերջին։ “Տրանսկովկասյան արահետ” ասոցիացիայի նպատակն է ստեղծել միջազգային մակարդակի քայլարշավային արահետ, որը կհետաքրքրի զբոսաշրջիկներին ամբողջ աշխարհից: Արահետը նախագծվել է այնպես, որ այն ներառում է մոտ երկու տասնյակ ազգային պարկեր և պուրակներ, կիրճեր 3000 մետր բարձրության վրա, հեռավոր բարձրլեռնային գյուղեր։ Զբոսաշրջիկները հնարավորություն ունեն ծանոթանալու մեր երկրի բուսական և կենդանական աշխարհին, շփվելու տեղացիների հետ, ծանոթանալու նրանց կենցաղին, տեսնելու հազարամյակների պատմություն ունեցող վանքերն ու ամրոցները: Միայն 2017 թվականին “Դիլիջան” ազգային պարկում կառուցվել, կահավորվել և թարմացվել է մոտ 85 կմ ընդհանուր երկարությամբ հետիոտնային և հեծանվային արահետ: Բոլոր արահետներն ունեն տեղեկատվական նշաններ, որոնք ցույց են տալիս ուղղությունը, երկարությունը, վերջնակետը, բարդության աստիճանը, նախազգուշացնում են, թե ինչ վայրի կենդանիներ կարելի է գտնել ճանապարհին: Արահետների կառուցումը նաև հնարավորություն է տալիս հեռավոր գյուղերի մարդկանց զարգացնել իրենց տնտեսությունը, վաճառել իրենց արտադրանքը զբոսաշրջիկներին կամ ընդունել նրանց իրենց տներում:
