Արշավից ստացած տպավորությունը կախված է բազմաթիվ գործոններից, որոնցից յուրաքանչյուրն իր դերն ու կարևորությունն ունի: Օրինակ վատ ընտրված և անհարմար կոշիկները կարող են ի չիք դարձնել բնության տեսարաններից ստացած տպավորություններն ու երազել տուն վերադառնալու մասին: Այսպես էլ դեմքի ու մարմնի ոչ գրագետ պաշտպանությունը կամ դրա իսպառ բացակայութունը կարող են հանգեցնել լուրջ հետևանքների՝ թեթև կարմրածությունից մինչև լուրջ այրվածքներ:
Արշավից ստացած տպավորությունը կախված է բազմաթիվ գործոններից, որոնցից յուրաքանչյուրն իր դերն ու կարևորությունն ունի: Օրինակ վատ ընտրված և անհարմար կոշիկները կարող են ի չիք դարձնել բնության տեսարաններից ստացած տպավորություններն ու ստիպել երազել տուն վերադառնալու մասին: Այսպես էլ դեմքի ու մարմնի ոչ գրագետ պաշտպանությունը կամ դրա իսպառ բացակայութունը կարող են հանգեցնել լուրջ հետևանքների՝ թեթև կարմրածությունից մինչև լուրջ այրվածքներ:
Արեգակնային էներգիայի ազդեցության մեծությունը կախված է արևի կանգնած բարձրությունից, որն իր հերթին որոշվում է տվյալ հատվածի աշխարհագրական լայնությամբ, տարվա և օրվա ժամանակով: Անցնելով մթնոլորտով, հատկապես նրա ստորին շերտերով, որը պարունակում է փոշու, ծխի և ջրային գոլորշիների մասնիկներ, արևի ճառագայթները որոշակի չափով կլանում են դրանք և ցրվում են։ Հետևաբար, որքան արևի ճառագայթները մթնոլորտում երկար ճանապարհ են անցնում, այնքան ավելի աղտոտված են, և արեգակնային ճառագայթների ինտենսիվությունը ավելի փոքր է: Բարձրության ավելացման հետ մեկտեղ մթնոլորտային շերտի հաստությունը, որի միջով անցնում են արևի ճառագայթները, նվազում է: Մթնոլորտի թափանցիկության բարձրացման հետ կապված ուղիղ արեգակնային ճառագայթների ազդեցության ինտենսիվությունը ավելի մեծանում է: Լեռներում յուրաքանչյուր 100 մետրը մեկ ուղիղ արեգակնային ճառագայթման մեծությունը աճում է 1-2 %-ով: Յուրաքանչյուր 100 մետր բարձրանալիս 5-10 %-ով ավելանում են նաև ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ինտենսիվությունը:
Սովորական պայմաններում ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները ներթափանցում են մարդու մարմնի բաց հատվածներ 0.05-ից մինչև 0.5 մմ խորությամբ, առաջացնելով չափավոր կարմրածություն, իսկ այնուհետև արևայրուք: Լեռներում մարմնի բաց հատվածները ենթարկվում են արեգակնային ճառագայթման ողջ օրվա ընթացքում: Հետևաբար, եթե մարմնի բաց հատվածները պաշտպանելու համար նախապես անհրաժեշտ միջոցներ չձեռնարկվեն, հեշտությամբ կարող են առաջանալ մարմնի այրվածքներ:
Լեռնային արշավների ժամանակ արևի ուղիղ ճառագայթներից ամենից շատ տուժում են վիզը, ականջները, դեմքի և ձեռքերի արտաքին հատվածների մաշկը, ուսերը: Ձյան դեպքում ազդում են նաև արևի ցրված ու արտացոլված ճառագայթները, որի ընթացքում առավելապես տուժում են կզակի, քթի և շուրթերի հատվածները: Այսպիսով մարդու մարմնի յուրաքանչյուր բաց հատված ենթակա է այրվածքներ ստանալուն: Գարնանային տաք օրերին բարձրլեռնային շրջաններում արշավելիս, հատկապես, երբ մաշկը դեռևս արևայրուք չունի, ոչ մի դեպքում չի կարելի առանց պաշտպանիչ միջոցների օգտագործման մնալ արևի տակ:
Շատերին կարող է թվալ, որ ձմռանն արևի ճառագայթներից այրվածքներ ստանալու հավանականությունը ավելի նվազում է, սակայն դա այդպես չէ: Ձյունոտ արշավների ընթացքում մարդը կարող է ստանալ լուրջ այրվածքներ հատկապես աչքերի հատվածում, որը կարող է հանգեցնել ընդհուպ, այսպես կոչված, ձնային կուրության:
Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները բաժանվում են 3 կատեգորիաների՝ UVA, UVB ,UVS:
UVA ճառագայթները խորը ներթափանցում են մաշկի մեջ, հանգեցնելով մաշկի ծերացմանը, կնճիռների առաջացմանը, ընդհուպ մաշկի քաղցկեղի առաջացմանը:
UVB ճառագայթները հանգեցնում են արևային այրվածքների առաջացմանը:
UVC ճառագայթները կլանվում են Երկրի մթնոլորտային գազերի կողմից և դա ուղղակի հիանալի է, քանի որ UVC ճառագայթները մարդու համար համարվում են պոտենցիալ մահացու:
UVA ճառագայթները մեր մաշկի համար ներկայացնում են թաքնված վտանգ: Ի տարբերություն UVB ճառագայթների կողմից առաջացրած արևային այրվածքների, որոնք նկատելի են, UVA ճառագայթները չեն առաջացնում որևէ դիսկոմֆորտ, և նրանց բացասական ազդեցությունը կարող է ջրի երես դուրս գալ մի քանի տարիների ընթացքում:
Մարդու վրա արևի ճառագայթների ազդեցության բոլոր հնարավոր վատ հետևանքները նշելուց հետո կարծում ենք կարիք չկա ևս մեկ անգամ շեշտել արշավից առաջ և արշավի ողջ ընթացքում արևապաշտպան քսուք օգտագործելու կարևույթունն ու առաջնահերթությունը:
Արևապաշտպան քսուք գնելիս պետք է ուշադիր լինել դրա վրա առկա թվերին: Դրանք ունեն իրենց նշանակությունը: Արևապաշտպան քսուքի տուփի վրա առկա է լինում SPF մակագրությունը, որը թարգմանաբար նշանակում է արևի ճառագայթներից պաշտպանության գործոն (sun protection factor), որն ապահովում է UVB ճառագայթներից հավելյալ պաշտպանություն և թույլ չի տալիս, որպեսզի առաջանան արևային այրվածքներ:
Արևապաշտպան քսուքների տուփերի վրա SPF-ի չափը սովորաբար լինում է 2-ից 50-ի հատվածում: Այսինքն տուփի վրա գրված է լինում SPF 15, SPF 30, SPF 50 և այլն: Լաբորատոր պայմաններում SPF 30 կլանում է UVB ճառագայթների մոտավորապես 97 %-ը, իսկ SPF 15-ը՝ մոտավորապես 93%-ը: Սակայն իրական պայմաններում արևային ճառագայթների կլանման էֆեկտիվության վրա ազդում են մի շարք գործոններ, ինչպիսիք են՝ քրտնարտադրությունը, ֆիզիկական ակտիվությունը և այլն:
Հոդվածը կազմվել է ArmLand ակումբի դիտարկումների և հավաքագրած նյութերի հիման վրա։
Լուսանկարները՝ Արտյոմ Մարտիրոսյանի, Տատյանա Ռոստոմյանի
